Elektrik projesi: besleme, dağıtım ve güvenliğin tasarımı

Kurulu gücü doğru hesaplamak neden kritik?

Elektrik projesinin ilk işi kurulu gücü doğru belirlemektir. Üretim tesislerinde makine parkının gerçek çekişi, eşzamanlılık katsayıları, kalkış akımları ve ileride eklenmesi planlanan hatlar baştan hesaba katılmazsa; birkaç yıl içinde trafo kapasitesi yetmez, ana pano ve kolon hattı yenilenmek zorunda kalır.

Yük listesini müşteriyle birlikte, makine makine çıkarmayı tercih ediyoruz. Hangi ekipmanın kaç kW çektiği, hangilerinin aynı anda çalıştığı ve hangi bölümün ileride büyüyeceği; hesabı tahminden çıkarıp gerçeğe yaklaştırır. Gebze ve Dilovası'ndaki tesislerde büyüme çok hızlı olduğu için yedek kapasiteyi baştan planlamak neredeyse zorunludur.

Besleme ve dağıtım şeması nasıl kurulur?

Kurulu güç belirlendikten sonra besleme hiyerarşisi kurulur: dağıtım şirketi bağlantısı, gerekiyorsa trafo, ana dağıtım panosu, tali panolar ve mahal panoları. Her kademede kablo kesitleri, koruma cihazları ve gerilim düşümü hesaplanır. Kesici seçimlerinde kısa devre akımı ve seçicilik (selektivite) çalışması yapılır.

Seçicilik, çoğu projede atlanan ama işletmede en çok fark ettiren konudur. Doğru kurulduğunda tali bir hatta oluşan arıza yalnızca o hattı kapatır; yanlış kurulduğunda ana kesici atar ve bütün tesis durur. Üretim yapan bir işletme için bu fark, tek bir olayda projenin bedelini aşabilir.

Aydınlatma, priz ve güç dağıtımı

Aydınlatma tarafında mahal bazlı aydınlık düzeyleri (lüks değerleri) ilgili standartlara göre belirlenir ve hesaplanır. Bir üretim alanı ile ofisin, depo ile kalite kontrol bölümünün ihtiyacı aynı değildir. Yanlış seçilen armatür ya iş güvenliği açısından yetersiz kalır ya da gereksiz enerji tüketir.

Priz ve güç dağıtımında makine yerleşimi belirleyicidir. Kablo tavası güzergâhları, mekanik tesisatın kanal ve boru güzergâhlarıyla birlikte planlanmazsa asma tavan içinde çakışma çıkar. Elektrik ve mekanik projelerin aynı ofiste çizilmesinin en somut faydası burada görülür.

Topraklama ve paratoner projesi

Topraklama, can güvenliğinin doğrudan bağlı olduğu sistemdir. Temel topraklaması, koruma iletkenleri, potansiyel dengeleme baraları ve topraklama direnci hedefi projede tanımlanır. Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve ilgili TS standartları esas alınır.

Yıldırımdan korunma (paratoner) sistemi ise yapının yüksekliği, konumu, kullanım türü ve içindeki riskli malzemeye göre risk değerlendirmesiyle boyutlandırılır. Yakalama uçları, iniş iletkenleri ve topraklama elektrotları buna göre yerleştirilir. Sanayi yapılarında ve parlayıcı-patlayıcı madde bulunan tesislerde bu başlık ayrı bir titizlik ister.

Zayıf akım artık zorunlu bir başlık

Yangın algılama ve ihbar sistemi, acil aydınlatma ve yönlendirme armatürleri, kamera (CCTV), veri ve telefon altyapısı, kartlı geçiş ve seslendirme; bugün sanayi ve ticari yapılarda hem ruhsat hem işletme aşamasının vazgeçilmez kalemleri. Yangın algılama sistemi ayrıca itfaiye onayının konusudur.

Zayıf akımı kuvvetli akımla birlikte çizmek, kablo yollarında ve pano yerleşimlerinde sonradan çakışma yaşanmasını önler. Ayrıca yangın senaryosunda algılama sisteminin havalandırma, asansör ve kapı otomasyonuyla nasıl haberleşeceği projede tanımlanmış olur.

Trafo, jeneratör ve kompanzasyon

Talep gücü belirli bir eşiği aşan tesislerde kendi trafonuzu kurmanız gerekir. Trafo gücü, kısa devre dayanımı, hücre yerleşimi ve trafo binası havalandırması projede çözülür. Kesintiye tahammülü olmayan üretim hatları için jeneratör ve gerekiyorsa kesintisiz güç kaynağı (UPS) planlanır.

Endüktif yük çeken tesislerde reaktif enerji cezası almamak için kompanzasyon sistemi kurulur. Motor ağırlıklı üretim tesislerinde bu pratikte zorunlu hâle gelir. Projede güç faktörü hedefine göre kademe sayısı, kapasite ve gerekiyorsa harmonik filtre seçimi yapılır; harmonik problemi olan tesislerde standart kompanzasyon çözüm değil, sorun kaynağı olabilir.

Onay süreci ve proje teslimi

Elektrik projesi önce belediye ya da OSB ruhsat sürecine girer. Enerji müsaadesi ve abonelik için ilgili dağıtım şirketine ayrıca sunulur; bölgeye göre istenen ek belgeler değişebilir. Sanayi tesislerinde OSB yönetimi ve itfaiye onayları da devreye girer.

Teslim ettiğimiz takım; tek hat şeması, pano şemaları, kat ve vaziyet planları, aydınlatma-priz planları, topraklama ve paratoner planı, zayıf akım planları ile hesap raporundan oluşur. Onay yazışmalarını ve revizyon taleplerini biz takip ediyoruz.

Hizmet kapsamı

• Kurulu güç ve talep gücü hesabı, makine bazlı yük listesi
• Trafo, jeneratör, UPS ve kompanzasyon projelendirmesi
• Ana ve tali pano şemaları, kablo kesiti ve kesici seçimi, seçicilik çalışması
• Aydınlatma hesabı, priz ve güç dağıtım planları
• Topraklama ve paratoner (yıldırımdan korunma) projesi
• Zayıf akım: yangın algılama, acil aydınlatma, CCTV, veri, kartlı geçiş