Mekanik proje: ruhsat dosyasının en çok revizyon alan kalemi

Mekanik proje ve yangın projesi neden birlikte kurgulanır?

Belediye ve itfaiye onaylarında en sık revizyon isteyen başlık mekanik projedir. Nedeni genellikle aynıdır: yangın gereklilikleri projeye sonradan eklenmeye çalışılır. Oysa sprinkler yerleşimi, yangın dolabı mesafeleri, duman tahliyesi ve kaçış koridorlarının basınçlandırılması; mimari plan kurulurken birlikte düşünülmesi gereken kararlardır.

Biz mekanik projeyi mimariyle eşzamanlı ilerletiyoruz. Şaft yerleri, asma tavan boşlukları, kanal güzergâhları ve teknik hacim ihtiyaçları plan üzerinde daha ilk aşamada yer alıyor. Böylece hem onay ilk sunumda geçiyor hem de sahada asma tavan yüksekliğinin yetmemesi gibi klasik sorunlar yaşanmıyor.

Isı kaybı ve ısı kazancı hesabı

Isıtma ve soğutma sistemlerinin doğru boyutlandırılması, yapının gerçek ısı kaybı ve ısı kazancının bilinmesine bağlıdır. Duvar, çatı ve döşeme yalıtımı, cam alanı ve tipi, hava sızdırmazlığı, kullanım saatleri, kişi sayısı, aydınlatma ve ekipman ısısı hesaba girer.

“Benzer binada şu kadardı” yaklaşımıyla seçilen cihaz ya kapasitesiz kalır ya da gereksiz yatırım olur. Kapasitesi büyük seçilmiş bir kazan sürekli aç-kapa yaparak hem yakıt harcar hem ömrünü kısaltır. Hesabı yapıp cihaz seçimini bu hesaba dayandırmak, ilk yatırımdan çok işletme maliyetinde fark yaratır.

Sıhhi tesisat projesi: temiz su, pis su ve yağmur suyu

Temiz su tarafında armatür birim sayılarından hareketle anlık su ihtiyacı hesaplanır; boru çapları, hidrofor kapasitesi ve sıcak su üretimi buna göre seçilir. Yüksek yapılarda basınç bölgeleri tanımlanır ve gerekiyorsa basınç düşürücü kullanılır.

Pis su tarafında düşey ve yatay hat eğimleri, temizleme kapakları ve havalandırma kolonları planlanır. Yağmur suyunda çatı alanı ve bölgesel yağış verisi üzerinden süzgeç sayısı ve iniş borusu çapı belirlenir. Gebze'deki geniş çatılı sanayi yapılarında bu hesap özellikle önemlidir; yetersiz tahliye, çatı üzerinde birikme ve taşıyıcı sisteme ek yük demektir.

Havalandırma ve iklimlendirme

Havalandırmada hava değişim sayıları ve kişi başı taze hava debileri ilgili standartlara göre belirlenir. Kanal kesitleri basınç kaybı hesabıyla seçilir; fanın çalışma noktası doğru belirlenmezse sistem ya gürültülü çalışır ya da hedef debiyi sağlamaz. Üretim tesislerinde nokta kaynaklı kirleticiler için lokal emiş çözümleri genel havalandırmadan daha etkili olur.

İklimlendirmede mahal bazlı soğutma yükü hesaplanır ve sistem tipi buna göre seçilir: bölünmüş mahallerde VRF, büyük tek hacimlerde chiller + fan coil ya da rooftop, küçük bağımsız mahallerde split. Isı geri kazanımlı taze hava üniteleri, sürekli çalışan tesislerde ısıtma yükünü belirgin biçimde düşürür.

Yangın söndürme ve duman tahliyesi

Yangın sistemi tasarımı Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) esas alınarak yapılır; sprinkler tarafında TS EN 12845 ve ilgili standartlar kullanılır. İlk adım tehlike sınıfının doğru belirlenmesidir: depolanan malzeme, istifleme yüksekliği ve üretim türü bu sınıfı belirler.

Tehlike sınıfı yanlış belirlenirse sprinkler yoğunluğu, boru çapları ve yangın su deposu hacmi baştan hatalı çıkar. Yangın dolabı ve hidrant yerleşiminde mesafe kontrolleri, kaçış yollarında basınçlandırma ve büyük hacimlerde duman tahliyesi aynı dosyada çözülür. Bu bölüm doğrudan itfaiye onayının konusudur.

Doğalgaz projesi ve proses tesisatı

Doğalgaz iç tesisat projesi, bölgedeki dağıtım şirketinin onayına sunulur. Sayaç yeri, hat güzergâhı, havalandırma açıklıkları, baca çözümü ve kazan dairesi şartları projede tanımlanır. Endüstriyel tüketimlerde istasyon ve basınç düşürme grubu ayrıca projelendirilir.

Üretim tesislerinde ayrıca basınçlı hava, proses suyu, buhar ve soğutma suyu hatları gibi proses tesisatı kalemleri bulunur. Bunlar ruhsat dosyasının zorunlu parçası olmasa da, tesisin işleyişi için kritik olduğundan mekanik projeyle birlikte planlanmasını öneriyoruz.

Uygulama ve as-built teslimi

Mekanik projeyi uygulamayla birlikte de veriyoruz. Bu durumda sahada ortaya çıkan güzergâh değişiklikleri anında projeye işlenir ve iş sonunda as-built (imalata uygun) çizim teslim edilir. As-built çizim, ileride yapılacak her bakım ve revizyonda zaman ve para kazandırır.

Teslim paketine ayrıca basınç ve sızdırmazlık test raporları, hava ve su debisi balans ayar kayıtları, cihaz garanti belgeleri ve işletme personeline verilen kullanım eğitiminin kaydı eklenir.

Mekanik projeye son dönemde eklenen zorunluluklar

Mekanik proje, mevzuat değişikliklerinden en çok etkilenen disiplin. Aşağıdakiler hesap ve pafta yükü doğurduğu için kapsam ve takvim üzerinde doğrudan etkili.

• Yağmur suyu ve gri su sistemleri. Binada tesis edilecek yerinde içilebilir olmayan su sistemleri, ruhsat eki mekanik tesisat projesinde gösteriliyor. Yağmur suyu sistemlerinde TS EN 16941-1, gri su sistemlerinde TS EN 16941-2 esas alınıyor. Yağmur suyu yalnızca çatı yüzeylerinden toplanabiliyor ve bahçe sulaması ile rezervuarlarda kullanılabiliyor; gri suda ise yalnızca duş, küvet ve el-yüz yıkama lavabolarından gelen hafif gri su toplanabiliyor.
• Isı geri kazanım raporu. Yeni binaların 500 m³/h ve üzeri hava debili havalandırma ve iklimlendirme sistemlerinde ısı geri kazanım tasarımı yapılması, sistemin yaz ve kış şartlarında en az %50 verimlilik sağlaması ve geçiş mevsimleri için by-pass düzeneği bulunması gerekiyor. Bu çalışmanın tasarım aşamasında rapor hâlinde proje müellifi tarafından idareye sunulması zorunlu — sadece projede göstermek yetmiyor.
• Merkezi sistem eşikleri. Yapı inşaat alanı 2.000 m² ve üstündeki binalarda merkezi ısıtma sistemi; soğutma ihtiyacı 250 kW'ı aşan konut dışı binalarda merkezi soğutma tasarımı; yapı inşaat alanı 10.000 m²'yi aşan ve merkezi ısıtma-soğutma-iklimlendirme ile aydınlatmanın birlikte bulunduğu binalarda bilgisayar kontrollü bina otomasyon sistemi isteniyor.
• Isı yalıtım projesi. TS 825 hesap yöntemine göre yetkili makina mühendisince hazırlanıp ruhsat aşamasında tesisat projesiyle birlikte veriliyor.

Doğalgaz iç tesisatı ayrı bir rejime tabi: iç tesisatın projelendirilmesi ve yapımı, dağıtım şirketinin sertifikalandırdığı firmalarca yürütülüyor. Kocaeli'de dağıtım şirketi İZGAZ'dır ve sanayi tesisleri için ayrı bir endüstriyel şartname uygulanır. Bu kalemi sertifikalı firmayla koordineli yürütüyor, mekanik projenin geri kalanıyla çakışmamasını sağlıyoruz.

Hizmet kapsamı

• Isı kaybı / ısı kazancı hesabı ve cihaz seçimi
• Sıhhi tesisat: temiz su, pis su, yağmur suyu kolon şemaları ve planları
• Isıtma: radyatör, yerden ısıtma, fan coil, kazan dairesi ve doğalgaz iç tesisatı
• Havalandırma: taze hava, egzoz, duman tahliyesi, kanal ve debi hesabı
• Yangın söndürme: sprinkler, yangın dolabı, hidrant, pompa dairesi, su deposu
• İtfaiye, belediye/OSB ve doğalgaz dağıtım şirketi onay süreçlerinin takibi